تعریف نقشه

    نقشه تصویر قائم عوارض سطح زمین است بر روی صفحه ای افقی که پدیده های سطح زمین به طور یکسان در آن کوچک شده باشد به عبارت دیگر، نقشه وسیله ای است که عوارض مرئی و نامرئی سطح زمین را با دقت هندسی و ریاضی در یک مقیاس کوچکتر نسبت به سطح زمین نمایش می دهند. مقصود از عوارض مرئی، پستی و بلندی ها، شهر ها، جاده ها و نظایر آنهاست و هدف از عوارض نامرئی آن قسمت از اطلاعات است که به طور عینی بر روی زمین نمی توان دید نظیر منحنی هایمیزان و اسامی مناطق مختلف

اهمیت نقشه

نقشه وسیله ای است که اگر بطور صحیح مورد بهره برداری قرار گیرد می تواند اطلاعات سودمندی از قبیل مسافت، موقعیت، ارتفاعات، راه های ارتباطی آگاهي با ساير مناطق و سرزمينها، و غیره را در اختیار استفاده کننده قرار می دهد. از این رو آشنایی با نقشه و نقشه خوانی هرچه بیشتر بر ااهمیت خود افزوده است تا آنجا که باید اذعان داشت کیفیت نقشه در برابر دانش استفاده کننده ودر درجه دوم اهمیت قرار گرفته است.به عبارتیبهترین و عالی ترین نقشه نیز در برابر عدم آگاهی وناآشنایی استفاده کننده،دارای هیچ ارزشی نخواهد بود.

نگهداری نقشه

از نکاتی که در نگهداری و حفظ نقشه باید مورد توجه قرار گیرد طرز جمع کردن وتازدن نقشه است. نگاره های 1و2 روش تا زدن نقشه را آنچنان که آنرا با اندازه دخواه وقابل حمل در آورده وبدون اینکه نیازی به باز کردن کامل آن باشد نشان می دهد.

نقشه را پس از تا زدن باید داخل پوشه یا لفافی قرار داد تا از فرسایش آن جلوگیری شود.آسترکشی یا پشت چسبانی نقشه یا اجــناس مناسب به ویژه در پشت قطعات  A، F،L،Q  (در نگاره 2) نیز یکی از طرقی که مــی تواند به دوام و استحکام نقشه بیفزاید.

یکی دیگر از طرق افزایش طول عمر نقشه روکش کردن آن بوسیله اجناسی مانند نایلون یا سلفون است. حسن این کار در این است که هنگام نوشتن و یا علامت گذاری نقشه از تماس مستقیم مدادهای رنگی ویا قلمها و ماژیکها و... با سطح نقشه جلوگیری شده و در ضمن پاک کردن این علائم علاوه بر آسانی،به نقشه نیزآسیب نمی رساند.

انواع نقشه و کاربرد آنها

نقشه های نظامی آن قبیل نقشه های هستند که برای استفاده عملیات زمینی،هوایی و دریائی نیروهای نظامی تهیه می گردند. چارتهای آبنگاری (هیدروگرافی)و هوانوردی(یاناوبری هوائی) جزء این سری نقشه ها می باشد.

نقشه ها رامعمولا از نظر مقیاس و نوع،بشرح زیر طبقه بندی می کنند:

الف– انواع نقشه از نظر  مقیاس

بطوریکه بعدا در مبحث مقیاس خواهیم دید،مقیاس عبارت از کسری است که نشان دهنده نسبت فواصل روی نقشه به فواصل مشابه آن در طبیعت است.

بطور کلی کوچکی و بزرگی مقیاس را از بزرگی ویا کوچکی مخرج کسر مقیاس می توان تشخیص داد. به طور مثال 5000/1 هر چیز از 500/1 همان جیز کوچگتر است. بعبارت دیگر هر قدرمخرج کسر بزرگتر باشد به همان نسبت مقیاس کوچگتر خواهد بود.

الف -1)نقشه های کوچک مقیاس         small scale maps

        نقشه هایی که مقیاس آنها از 1:100000 کوچکتر باشد نقشه های کوچک وقیاس نام دارند.این نقشه ها برای طرح ریزی ها وبررسیای کلی در مناطق وسیع بکار برده میشوند.

الف -2) نقشه های متوسط مقیاس    medium scale maps  

        نقشه هایی که مقیاس آنها از 1:25000 کوچکتر است نقشه های متوسط مقیاس بوده و برای طرح ریزی های عملیاتی شامل طی مسیرها،ومطالعات اولیه طرحها بکار میروند. 

الف -3) نقشه های بزرگ مقیاس          large scale maps

        نقشه های  با مقیاس 1:10000 و بزرگتر تا 1:500،جزء نقشه های بزرگ مقیاس محسوب گردیده و برای عملیات و همچنین امور اداری گروههای صحرائی بکار می روند.

ب_طبقه بندی نقشه از نظر نوع

ب -1)نقشه های پلانیمتری planimetric maps             

نقشه های پلانیمتری نقشه هایی هستند که فقط موقعیت مسطحاتی عوارض را نشان می دهند.

ب -2)نقشه های توپوگرافی topographical maps          

نقشه هائی که علاوه بر موقغیت مسطحاتی،ارتفاع عوارض را نیز مشخص سازند،نقشه های توپوگرافی نام دارند.

ب -3) نقشه های برجسته پلاستیکی   plastic relief maps   

این نقشه ها در واقع همان نقشه های توپوگرافی هستند که روی اوراق پلاستیکی p.v.cچاپ شده وبه آنها فرم سه بعدب داده شده است.

ب -4)نقسه عکسی(فتومپ)          photo map                           

نقشه هایی که از کنار هم چیدن عکسهای هوائی بوجود آید وعلاوه بر اطلاعات حاشیه ای،متن آن دارای شبکه بندی ونام عوارض ومانند آن باشد.

 ب -5) نقسه عکسی برجسته پلاستیکی plastic relief photo map   

این نقشه ها در واقع همان نقشه های عکسی هستند که روی اوراق پلاستیکی چاپ شده وبه آن فرم سه بعدی داده شده باشد.

ب -6)موزائیک عکسهای هوائیphotomosaic                  

موزائیک عکسهای هوائی از کنارهم چیدن عکسهای هوائی بدست آید، موزائیک عکسهای هوائی معمولا فاقد اطلاعات حاشیه ای وتوضیحات متن میباشد.


ب -7)نقشه نظامی شهرها military city maps                

این نقشه ها از جمله نقشه های توپوگرافی هستند که از شهرها تهیه گردیده وروی آنها اطلاعات مخصوصی مانند اماکن نظامی و امثال آن نمایش داده شده است.مقیاس این نقشه ها متناسب با اهمیت شهر و وسعت آن انتخاب میگردد.

ب -8)پیکتومپ                                              picotmap

در این نقشه ها که در واقع همان نقشه های عکسی (photp-map) هستند از رنگهای مناسبی برای نمای عوارض مختلف استفاده گردیده است.

ب -9)نقشه های ویژهspesial purpose map                    

نقشه های ویژه نقشه های هستند که برای مقاصد خاصی تهیه می گردند.معمولا نقشه های معمولی را با افزودن پاره ای اطلاعات که متناسب با نظر استــفاده کننده است می توان به نقشه های ویزه تبدیل نمود. از جمله مــی توان به موارد ذیل اشاره نمود :

1)شکل زمین و زمین شناسی

2)خصوصیات مجاری آب و زه آبها

3)روئیدنی ها

4)آب وهوا

5)بنادر و خطوط ساحلی

6)راهها وپلها

7)راه اهن

8)منابع سوخت

9)شهرها ومناطق مسکونی